Hervormde gemeente te Den Ham

Augustinus

Omdat ik in het kader van de verplichte Permanente Educatie in de Protestantse Kerk een cursus volg wil ik u als er ruimte voor is en gelegenheid iets van doorgeven voor de opbouw van het geloofsleven. Het hoofdonderwerp is de Spiritualiteit. Onder leiding van prof dr H Welzen hebben we een aantal gedeeltes gelezen uit de Confessiones van Augustinus. We hebben gelezen aan de hand van twee vragen. De eerste vraag ‘wat zegt Augustinus’ en de tweede vraag ‘wat kan hij beteken voor mijn geestelijke weg en geloofsleven’.

Augustinus en zijn leefwereld

Augustinus is geboren 13 november 354 in Thagaste en overleden 28 Augustus 430 te Hippo Regius. Hij heeft bijna zijn hele leven gewoond in Noord – Afrika, het deel waarover het Romeinse Rijk  bijna zes eeuwen de hegemonie had. Augustinus is de zoon van Monica en Patricius. Volgens Augustinus heeft zijn moeder Monica grote invloed op hem uit geoefend door haar leven, karakter en christelijke levenshouding. Zijn vader Patricius was ambtenaar in het stadje Thagaste en afkomstig uit een heidens milieu. Dit zijn de wortels van Augustinus.

Hij begint op vijftienjarige leeftijd met een opleiding in de retorica aan de universiteit Maduro en zet na een korte onderbreking de studie voort in Carthago. Deze stad was het bestuurscentrum van de provincie en de tweede stad van het Romeinse Rijk. In deze tijd komt hij in contact met het nu verloren geschrift Hortensius van Cicero en sterft zijn vader Patricius. Later, nadat hij in de Paasnacht is gedoopt, sterft zijn moeder Monica. De weg die hij begon met een voet in het heidendom van zijn vader en een voet in het christelijk geloof van zijn moeder heeft hem lang beïnvloed op zijn omzwerving in het manicheïsme en de neo – platoonse filosofie. Onderweg, na zijn doop, komt al zijn kennis en kunde in dienst van God als hij wordt servus Deï. Zijn zoektocht is geëindigd want hij is van God gevonden. Hij wordt gewijd tot bisschop te Hippo Regius. Als zijn einde nadert is hij omgeven door een aantal boetepsalmen op de wand van zijn kamer en concentreert Augustinus zich op gebed. Aan het slot van zijn weg blijft het gesprek met God en de psalm. Dan is zijn zoektocht en zijn omzwerving tot een einde gekomen. Van die reis doet hij verslag in zijn boek getiteld:  “Confessiones” ( vertaald: Belijdenissen)

1.2 De toonzetting van de Confessiones is die van ‘Gebed en relatie’

De toon maakt de muziek. De toon van de Confessiones is die van gebed tot God en relatie met God. Dit maakt de Confessiones tot een persoonlijk getuigenis. Je treft aan de ijkpunten van het christelijk geloof zoals verwoord in het Apostolicum maar het is geen apologie of dogmatiek. Je treft aan psychologische inzichten en beschouwingen maar het wordt geen filosofie. Het blijft gebed in verschillende vormen. Het wordt geen abstract filosofisch betoog maar een persoonlijk getuigenis van een relatie. Tenminste is de gelezen gedeelten.

Vaak geeft een eerste zin of enkele zinnen die iemand schrijft of uitspreekt in de kern iets aan van alles wat volgt. In ieder geval geldt dit van de Confessiones van Augustinus. Augustinus begint boek 1, 1 met de lofprijzing: Groot zijt Gij, o Heere en zeer te prijzen. Groot is Uw kracht en uws verstand is geen getal. En de mens wil U prijzen. Want Gij wekt hem er toe op dat het zijn lust is U te loven. Aan het slot schrijft hij: U roept aan mijn geloof, o Heere, mijn geloof dat Gij in mij geschonken hebt, dat Gij in mij hebt gewekt door de menswording van Uw Zoon, door de dienst van Uw verkondiger. In 1, 2 begint Augustinus met de vraag: en hoe zal ik mijn God aanroepen, mijn God en mijn Heer daar ik Hem immers in mij roep als ik Hem aan roep. Augustinus begon met de mens die U wil prijzen. De mens als schepsel. Hier gaat hij verder en spreekt hij veelvuldig van mijn God, Mijn Heer, Heere mijn God. Hier wordt de toon persoonlijk. En ik roep Hem in mij. Hier wordt de toon die van relatie en geestelijk leven. Niet meer hoe de mens als schepsel God zal prijzen maar ik roep mijn Heere en mijn God aan. Geen abstract betoog maar het gaat om zijn relationele kennis. God heeft Augustinus in relatie gezet met Zichzelf. De relatie is een relatie die niet op basis van gelijkwaardigheid is maar die van God uitgaat. Het is een afhankelijkheidsrelatie door de genade van God, schrijft Augustinus.

Meditatie - De dingen van Mijn Vader, geloof je dat nu echt?

 Waar doelt Jezus op. Hij raakt aan Zijn geheim. En het geheim van Jezus leven is zijn zending als zoon van God. Hij is de beloofde Messias, die gekomen is tot ons heil en tot onze redding. En dat wordt gaandeweg meer hoorbaar in het evangelie. Juist ook door heel moeilijke ogenblikken heen. Als met zijn kruisdood alles ten einde lijkt begint God opnieuw. Hij wekt de zoon op uit de doden. En daarmee is Jezus zijn leerlingen steeds een stap vooruit. Dat hadden ze voorzien noch bedacht. Maar ze worden in de ontmoeting met Jezus geroepen tot geloof. En gaat het ons anders? Wanneer je denkt: nu heb ik het geloof. Ik zal het eens even laten zien dan sta je vaak met lege handen. Geloof is nooit je bezit maar blijft gave van God waaruit je leeft, waar je dankbaar voor bent. En elke dag komt het aan op het wenden van je ziel tot God en van God ontvangen en afhankelijk blijven. Als je denkt dat het jouw bezit is geworden ben je al gauw de Gever en het wonder van genade vergeten. Het wordt jouw geloof met jouw ideeën los van God, zegt de karmeliet Blommestein, waar ik zo nu dan college volg. Je hebt zo’n moment of soms een lange donkere periode in je geloofsleven dat je meer ongeloof en twijfel hebt dan geloof. Op de een of andere manier ben je bij de Gever vandaan. Dan tast je op de weg door je zonde, ongeloof en je twijfel in het duister. Zodat je voor je gevoel heel ver bij Jezus vandaan bent. Bij de dingen van zijn hemelse vader. En dat ben je ook als je ziel, je innerlijke geestelijke bron zo verward is. Want wie zijn ziel door God laat voeden ontvangt genade. Dat de duivel tegen je zegt: geloof je nu al die dingen, die van Jezus gezegd worden? Die verzoening en de kruisdood, de opstanding en het leven. Geloof je dat nu echt? Het kan een mens in zijn hart en ziel zomaar over vallen.

Veel mensen, die belijdenis hebben gedaan haken af. Ik heb nog wel een geloof. Ik geloof wel dat er iets is tussen de hemel en de aarde. Maar dat Jezus dat is. Nee. Dat Hij de weg is tot hemelse Vader. Nee. Zo een persoonlijke band heb ik niet en bestaat volgens mij ook niet. Anderen gaan juist op zoek naar Jezus. Naar een ontmoeting met Hem. Zo komen in de dingen van zijn Vader. Door geloofsrelatie met Jezus wordt de liefde Gods in je hart en ziel uitgestort. Zodat je hem heel nabij weet, elke dag van je leven ervaar je zijn aanwezigheid. En dan vind je het maar angstig als het gevoel boven komt dat Jezus zover weg is.

Jezus kent de kinderen van zijn Vader. Daarom heeft Hij ons zoeken gezet onder een belofte van het vinden. Wie zoekt, die vindt. En ook hier tref je dit in principe al aan. Jezus zal het in zijn verdere leven toegespitster gaan zeggen. Maar feitelijk staat hier al, waar hij is te vinden. En dat is in de dingen mijns Vaders.

En dan staat van Jezus dat Hij in wijsheid toe neemt. Dat houdt ook in dat hij de gave heeft om de omstandigheden en de mensen in hun verband met God te zien. Jezus, zo lezen we in de Schrift, ziet de mensen in het perspectief van de liefde en de heiligheid van God. Hij heeft zelfs zijn leven afgelegd om mij de zonden te vergeven en het leven te geven. En mij, als kind van de hemelse vader een plaats te geven in de dingen mijns Vaders. Dan wordt zijn Vader mijn Vader. En iemand die Mij zoekt weet Mij te vinden in de dingen van mijn hemelse vader in het spoor van de Here Jezus. Ik ben als pelgrim onderweg en ik kom thuis. Met al die pelgrims, die getuigen en zingen.
Lukas 2: vers 41

Bediening van de Heilige Doop

In verband met de bediening van de Heilige Doop bij leven en welzijn zondag 29 januari wordt doopzitting gehouden zaterdag 21 januari in de consistoriekamer van de kerk. We beginnen om 19.30. Beide ouders worden verwacht en wilt u het trouwboekje mee nemen.

Meditatie - Waarom hebt gij Mij gezocht?

Waarom hebt gij mij gezocht? De vraag van Jezus die doorklinkt tot vandaag. Waarom zoeken jullie mij? Waarom zoek je Jezus. Ach ja, dat is van vroeger uit maar ik weet het eigenlijk niet goed. Ik heb er niet zo bij stil gestaan. En als het mijn vraag was dan kan een antwoord open blijven. Maar de vraag is van Jezus: waarom zoeken jullie mij. En als je Mij zoekt, moet je zoeken waar je me kunt vinden. Wist gij niet dat ik moet zijn in de dingen mijns Vaders. Wie Jezus wil zoeken, zoekt of opnieuw wil zoeken wordt door Jezus zelf op de geestelijke weg gewezen.
De weg van geloof, de geestelijke weg begint bij Jezus? Je hebt allerlei wegen. De weg van rijkdom, de weg van de onverschilligheid, de weg van de god – leegheid, de weg van mijn ik. En ook de geestelijke weg, waarop je jouw ik leert loslaten en je overgeven aan God. Daarover gaat het hier in dit woord van Jezus. Jezus is op de geestelijke weg, dat is de weg van zijn hemelse Vader. Hij is gekomen om te doen de wil van zijn hemelse Vader. We zullen goed naar het woord van Jezus luisteren. Ik ben, zegt Hij, in de dingen van mijn Vader. Ik ben te vinden in de dingen van God, mijn Vader. Als jij nu zoekt de dingen van God mijn Vader dan vind je Mij. Wie bidt met Jezus Uw wil geschiede, die zoekt de dingen Mijns Vaders.

Met deze woorden reageert de twaalfjarige Jezus op de bange roep van zijn moeder en vader. Deze woorden over de dingen van zijn Vader zetten ons op het spoor van God. In deze woorden komt iets openbaar van de bijzondere afkomst en roeping van Jezus. In die woorden licht de heilsgeschiedenis op. Dat is de geschiedenis van het heil van God die Hij weeft door de geschiedenis naar zijn Koninkrijk, waarin Hij zal zijn alles in allen.
Tot de reactie van Jezus gaat alles nog schuil onder de gewone menselijke loop van het leven. Hoewel dat gewone leven al bijzonder is. Dat we leven en ademen, slapen en ontwaken, eten en groeien, gezond zijn en in vrede leven. Het is al een wonder elke morgen opnieuw kun je beseffen als je ontwaakt uit de slaap. Dankbaar voor een vriendschap en een goede buur, bezorgd over de twist en de nijd. Als we zien naar de wereld om ons heen. Naar de overstelpende nood. Een Arabische lente die lijkt uit te lopen op en nachtmerrie. Wat is dan de gewone menselijke loop van het leven bijzonder en iets om de Here God dankbaar voor te zijn. Maar je moet wel willen zien als gave van God. Anders zul je dit wonder uit zijn hand niet als wonder beleven.

Dat lezen we ook van de eerste jaren van Jezus. We lezen van de tijd dat ze naar Egypte zijn gevlucht voor de moordende hand van Herodes. Lukas vertelt ons van de geboorte van Jezus. Van zijn de besnijdenis, na acht dagen. Het teken van Gods verbond met zijn volk, zoals wij dat in de doop hebben ontvangen. Daarna zijn reiniging en zijn voorstellen in de Tempel. En dan nu op twaalfjarige leeftijd nemen zijn ouders Jezus mee naar de Tempel. Ook dat behoorde tot de godsdienstige opvoeding. De joodse jongen wordt op twaalf jarige leeftijd een zoon van de wet. Dan wordt hij in godsdienstig opzicht zelfstandig. Hij krijgt verantwoordelijkheden in de synagoge. Hij moet bijvoorbeeld de Thora rollen kunnen lezen. Je kunt het, als het gaat om een soort kerkelijke meerderjarigheid, vergelijken met onze belijdenis van het geloof. Dit geeft je meerdere verantwoordelijkheden in de gemeente. Zo gaat dit met Jezus. Ook in de geloofsopvoeding gaat alles zijn gewone gang. Hoewel. Opnieuw is de vraag: wat is gewoon. Als je kinderen deze weg gaan ben je God dankbaar. Als kinderen en jongeren zich laten vormen door de Heilige Geest van God. Als je hun ziel, de innerlijke geestelijke bron kunt bereiken in gesprek en voeden met woorden van God. Dat heb je als ouders beloofd. Maar het blijft een wonder van genade als kinderen de weg van God gaan. In onze tijd in ons land moeten velen niets meer weten van de Here Jezus Christus en zijn hemelse Vaderen de dingen van zijn Vader, van de Geest, die in ons wil wonen en werken. Ik ga mijn weg. En waarom zoek jij Mij, vraagt Jezus.
Lukas 2: 40-52. ( Uit de preek van zondag 8 januari)

Meditatie - Op de geestelijke weg

Mijn ziel maakt groot de Heere en mijn geest heeft zich verblijd over God,mijn zaligmaker.

Mijn ziel maakt groot. Het is Maria’s innerlijke geestelijke bron, haar ziel, waaruit dit lied voortkomt. Vanuit haar innerlijke, geestelijke leven maakt zij de Heere groot. Dat is wat opvalt. Je kunt ook zeggen: wat je hoort in ons lied is de echo van onze ziel. Zeker is het dan opvallend dat Maria de Heere groot maakt en niet zichzelf. Ze zou hebben kunnen zingen: ik heb zo’n bijzonder iets, ik ben niet alleen in verwachting maar ik ben de moeder des Heren. Het zou ook allemaal waar zijn, zeker. Maar tot driemaal toe zou ze begonnen zijn met ik.

Er is een franse filosoof, Descartes geweest, die zei: ik denk dus ik besta. Omdat ik denk weet ik dat ik besta. Mijn ik is het middelpunt van mijn leven. En hij is niet de enige, zo zitten we vanaf de zondeval van adam in elkaar. Ons ik staat in het middelpunt en vormt het midden van ons innerlijk geestelijk leven. En als de duivel dan ook nog even meedoet in ons innerlijke geestelijke leven dan heb je al spoedig geduvel in de tent. Dan ben je zo bij het lied van Lamech die zeven maal zeventig gewroken wil worden.

Alleen bij Maria is dit allemaal heel anders. Maria wil de Heere groot maken en haar geest heeft plezier, vreugde over God in haar leven, die haar zalig maakt. Dat zingt Maria. Bij Maria gaat het over God. En die kant zal het met ons ook uit moeten willen we God zien als Hij ons zalig maakt. Waar zingt je ziel nu van, waardoor wordt jouw innerlijk geestelijk leven bewogen. Ga dat nu eens na bij jezelf. We hebben het zoveelste kerstfeest gevierd maar is Jezus ook in je hart geboren zodat je weet dat Hij mijn zaligmaker is.

Bij Maria zien we een heel bepaalde beweging van God uit in haar leven. Het begint met de boodschap van de engel over de geboorte van haar kind en de verwonderde reactie van Maria. Maar het slot van het gesprek is zo kenmerkend voor het vervolg van Maria’s geestelijke weg. Want geen woord, dat van God komt, zal krachteloos wezen. Want geen ding zal bij God onmogelijk zijn. En Maria zeide: Zie, de dienstmaagd des Heren; mij geschiede naar uw woord. En de engel ging van haar heen. Dat is wat de ziel van een mens in beweging brengt naar God toe. Het begin ligt bij God. Zie je. Bij God en niet bij mijn ik. Leren we dat zien met verlichte ogen dan krijgen we er zicht op. Zien met de ogen van God. Geen woord dat van God komt zal krachteloos wezen, geen ding zal bij God onmogelijk wezen. Heb je dat nu ook wel eens. Dat je denkt Here God. Ik wil zo graag dat dit of dat gebeurt in mijn leven, bij u is niets onmogelijk. Dat zal ons allen wel overkomen, als we enige strijd in het geloof kennen. Maar dan gaat het zo anders als we ons voorstelden en dan zeggen we dat de Heere niet verhoord heeft. Het slot is dat onze ziel niet de Heere groot maakt maar Hem eigenlijk beschuldigt. Hij heeft niet gedaan wat ik wil, mijn wens heeft Hij niet vervuld. En ik ben echt niet blij over wat God niet gedaan heeft. Wie let op het einde bij Maria hoort een andere uitkomst. En dat ligt al in het begin. Want Maria zegt niet: als bij U geen ding onmogelijk is dan wil ik. Maria voegt zich naar wat God wil. Mij geschiedde naar uw woord. Je hoort het later haar Zoon bidden in de hof van Gethsemané: En Hij zonderde Zich van hen af, ongeveer een steenworp ver, knielde neder en bad deze woorden: Vader, indien Gij wilt, neem deze beker van Mij weg; doch niet mijn wil, maar de uwe geschiede! En Hem verscheen een engel uit de hemel om Hem kracht te geven. Niet mijn wil maar de Uwe. Zie dit is van grote betekenis voor je geestelijke weg. Dat je afkeert van je “ik denk, ik zie en ik wil”. Tenminste als je uitziet naar de komst van de Heere in je leven. Mij geschiede naar Uw woord. Dat is het eerste. Uw woord dat is uw wil. Dat wordt de kern van jouw innerlijke geestelijke leven. Heere wat wilt Gij dat ik doen zal. En dat is een gevecht in je leven want wij vinden ons zelf doorgaans van veel belang en groot gewicht. Terwijl maar een van gewicht en belang is in ons leven: Jezus christus.

(Uit de preek van 11 december 2011)